Betrouwbaar betekent dat je iets of iemand kunt vertrouwen. Of een bron een betrouwbare bron is kun je zelf leren onderzoeken. Dat kost wat tijd, maar net als met leren typen: je hebt er je hele leven wat aan.
Een vertrouwde bron is een website waarvan je samen met anderen hebt onderzocht dat de informatie betrouwbaar en bruikbaar is voor jou. Een begrijpelijke bron is bruikbaarder dan een bron die moeilijk toegankelijk is.
Betrouwbare informatie
Betrouwbaar betekent hier vooral: de informatie ‘klopt’ en is gemaakt of gecontroleerd door deskundigen en/of professionals, door mensen die verstand hebben van het onderwerp.
Veel informatie kan en wil je niet zelf controleren. Je leest er misschien voor het eerst over. Of het is een onderwerp waar je verder (nog) niet in thuis bent. Maar het is wel belangrijk dat je gevoel krijgt voor de kwaliteit van informatie.
Hoe kom je aan een betrouwbare online bron?
1. Via de links van al eerder vertrouwde bronnen. Een prettige manier om aan nieuwe vertrouwde websites te komen, is via de links bij een bron die je al kent en vertrouwt.
2. Via een tip van een deskundige. Iemand die verstand heeft van een bepaald onderwerp (een vakman of -vrouw) geeft je een link.
3. Door het zelf uit te zoeken met de Webcheck.Kern: zoek altijd naar de makers-pagina (colofon of over-ons) en het doel van een bron.
En Google? Hoog in de zoekresultaten staan bij Google zegt niets over betrouwbaarheid - het zoekalgoritme controleert niet of informatie klopt. Betrouwbaarheid valt namelijk niet echt te meten. Zie Verder leren.
Vertrouwd
Een vertrouwde bron is een website waarvan je vooraf weet dat de informatie betrouwbaar en leesbaar is voor jou. Je hebt je laten voorlichten door een andere betrouwbare bron of je hebt het zelf onderzocht, samen met anderen.
Belangrijk: de makers moeten verstand hebben van het onderwerp waar ze over schrijven. Zoeken naar de makers doe je het best samen met een partner. Bedenk wel: iets wordt pas echt een vertrouwde bron als je er zelf vaker met succes op bezoek bent geweest. Blijf dus altijd zelf opletten. Ook kunnen websites verouderen of worden niet altijd goed bijgehouden.
Bij een vertrouwde bron zoals sciencespace.nl gemaakt door natuurkundigen, mag je er vanuit gaan dat de informatie klopt. Voeg de bronnen waarvan je (samen met anderen) vindt dat ze echt goed zijn toe aan je lijst met Vertrouwde bronnen.
Bruikbaar
Een ander punt is de bruikbaarheid van een bron. We hebben het dan aan de ene kant over hoe begrijpelijk de bron is voor jou (1), en aan de andere kant over hoe nuttig de bron is voor een bepaald doel (2).
1. Er bestaat bruikbaar in de zin van: begrijpelijk, en daarmee bruikbaar voor jou als gebruiker. Het Jeugdjournaal is niet alleen betrouwbaar, maar ook begrijpelijk. Daarmee is het Jeugdjournaal heel bruikbaar als informatiebron voor kinderen.
Wikipedia is voldoende betrouwbaar, maar wel moeilijk geschreven - en ook vaak te uitgebreid. Daarmee is Wikipedia vaak alleen als bruikbaar als start, bijvoorbeeld om je woordenschat rond een bepaald onderwerp uit te breiden.
Dit soort bruikbaarheid wordt ook wel toegankelijkheid genoemd. In veel opzichten is Jeugdjournaal dus toegankelijker dan het Achtuur Journaal of Wikipedia.
2. Er bestaat ook bruikbaarin de zin van nuttig voor jou op dat moment. Dan hoeft de bron niet per se een betrouwbare bron te zijn, maar je kan er vinden wat je nodig hebt. Wil je weten wat een bepaalde influencer voor camera of microfoon gebruikt voor de opnames? Dat kan die persoon je zelf het beste vertellen. Het kanaal van die influencer hoeft dan verder geen betrouwbare bron te zijn, maar je krijgt wel rechtstreeks de informatie die je zocht. Heel nuttig.
Het satirisch tijdschrift De Speld is nuttig om te weten te komen wat er leeft in de samenleving, maar echt iets minder goed bruikbaar als verdere bron 😎… (Toch zijn er altijd mensen zijn die alles geloven!)
Goed om te weten. ChatGPT en andere chatbots zoals Copilot en Gemini zijn bruikbaar om op ideeën te komen. Ze zijn ook nuttig om je woordenschat te vergroten of om een samenvatting van een bestaande tekst te laten maken (wel zelf controleren). Dat is mooi, maar een chatbot is zelf geen betrouwbare bron, het is meer een goed getraind doorgeefluik. Er staan soms enorme fouten in, en je moet de informatie uit een chatbot altijd bij betrouwbare bronnen controleren. Tenzij je zelf al een professional bent op een bepaald gebied, goeie prompts kan schrijven en goed de waarde weet in te schatten wat de chatbot doorgeeft.
DIT WEET JE NU
over betrouwbaar, vertrouwd en bruikbaar
Laat het bij informatie zoeken niet afhangen van wat Google voor jou beslist, maar zoek het zelf uit!
Een betrouwbare bron bevat informatie gemaakt door deskundigen en/of professionals.
Bij bruikbare informatie praten we over nuttig voor jou op dat moment
Houd een lijstje bij van de bronnen die je samen met anderen vertrouwt. Dat zijn bronnen waar je al vaker met succes gebruikt van hebt gemaakt. Check of deskundigen het met je eens zijn.
Gebruik een vertrouwde bron als Wikipedia als start om kennis te maken met nieuwe onderwerpen.
De informatie uit chatbots moet je altijd dubbelchecken.
